پست وبلاگ

بررسی مسائل از دید اکتشافی

بررسی مسائل از دید اکتشافی

مطالبی را در گذشته تحت عنوان تاثیر اکتشافی منتشر کردیم و با مفهوم کلی آن آشنا شده ایم. در این مطلب قصد داریم ابتدا مفهوم اکتشافی یا heuristic را توضیح دهیم تا پس از آن بتوانیم مسائل دنیا را از دید اکتشافی بررسی کنیم.
گرد گیگرنزر روانشناس معروف آلمانی که در موسسه ماکس پلانک فعالیت می کند کتابی با موضوع مسائل اکتشافی دارد، در این کتاب بررسی می کند که برای محققان سوال پیش آمد که زمانی که فردی مشغول بازی بیسبال است چطور مغز انسان می تواند محاسبه کند که دقیقا توپ چه زمانی به او می رسد که او توپ را با چوب شوت کند؟ از نظر قوانین فیزیک محاسبه این شرایط خیلی پیچیده است و برای ذهن امکان محاسبه این همه مسئله در لحظه وجود ندارد. پس چطور می توانیم توپ را شوت کنیم؟ محققان متوجه شدند که ذهن انسان از میانبرهای ذهنی استفاده می کند. یعنی یه جای تمام محاسبات پیچیده مثل سرعت توپ و جهت باد و …. ذهن تنها به این توجه می کند، زمانی که به سمت توپ در حرکت هستیم اگر توپ در زاویه با سر ما قرار داشته باشد پس سرعت ما صحیح است اما اگر زاویه بیشتر شد یعنی داریم با سرعت بیشتری نسبت به توپ حرکت می کنیم.

Grip-a-Baseball-Bat-Step-15

این میانبرهای ذهنی یا راه حل های اکتشافی در تمام مسائل روزانه وجود دارد، مثلا قدیمی ها اعتقاد داشتند “ملک خیانت نمی کند”، در نتیجه تمام سرمایه ی خود را ملک می خریدند و خیلی از اوقات میدیدم که نتیجه بهتری از اقتصاد دان ها از نظر وضعیت اقتصادی می گیرند.
پس ما می توانیم بسیاری از مسائل را از دید تاثیر اکتشافی بررسی کنیم. مسائلی که باعث می شوند روند تصمیم گیری ما کوتاه تر شوند. در این پست قصد داریم بررسی کنیم که چطور توقع های ذهنی باعث تاثیر اکتشافی می شوند.

چگونه مى شود دو شخص به يك رويداد بنگرند و آن را به دليل ديدگاه هاى متضادشان به گونه اى متفاوت تفسير كنند ؟
دن اريلى در فصل ٩ كتاب نابخردى هاى پيش بينى پذير آزمايشى با ليوان هاى ماءالشعير انجام مى دهد تا نشان دهد نقش پذيرفتگى هاى مانده از قبل چگونه بر ديدگاه ما تاثير مى گذارند .
ماءالشعير A كه يك ماءالشعير تجارى استاندارد و ماءالشعير B كه با سركه بالزاميك پروده شده بود در آزمايش استفاده شد،براى نفر اول در آزمايش توضيحى در مورد نوع ماءالشعيرها داده نشد و او ماءالشعير A را انتخاب كرد اما براى نفر دوم اطلاعاتى ارائه شد و او ماءالشعير B را انتخاب كرد .
صدها نفر در آزمايش شركت كردند ولى واكنش همه نوعى بود : بدون آگاهى قبلى بيشتر مورد B را انتخاب ولى هنگامى كه از پيش اطلاعاتى داشتند مورد A را انتخاب مى كردند .
نتيجه اين كه اگر شما به مردم بگوييد كه چيزى ممكن است بدمزه باشد ، احتمال اين كه با شما موافقت كنند زياد است نه به دليل تجربه شان ، كه چشمداشت آنان چنين مى گويد .
مثالى ديگر آگهى هاى مشهورى كه توسط پپسى تهيه شده و مى گويد مردم پپسى را بر كوكا ترجيح مى دهند و در همان حال آگهى هاى كوكا خلاف اين را مى گويد ، چگونه چنين چيزى ممكن است ؟
پاسخ در تفاوت شيوه هايي است كه دو شركت فرآورده خود را ارزيابى مى كنند ، گفته شده كه پژوهش بازار كوكا بر مبناى ترجيحات مصوف كنندگان هنگامى كه آنان مى تواندد ببيند دارند چه مى نوشند ، در حالى كه پپسى از چشيدن كور و در ليوان هاى پلاستيكى بى نام استفده مى كند ،آيا پپسى در آزمودن چشيدن كور مزه ى بهترى دارد ولى كوكا در آزمونى ديدارى خوشمزه تر است ؟
گروهى عصب شناس در آزمايشى در دو حالتى كه شركت كنندگان مى دانستند و نمى دانستند چه نوشتبه اى گرفته اند ، به مشاهده فعال مغز پرداختند.
نتيجه اينكه معلوم شد فعال سازى مغز آن ها در اين در اين دو حالت متفاوت است ،هنگامى كه فردى ندانسته جرعه اى نوشابه دريافت مى كرد مركز مغزى مرتبط با احساسات قوى ارتباط عاطفى به نام بطن ميانى كورتكس تحريك مى شد ، ولى هنگامى كه كه شركت كنندگان مى دانستند جرعه اى كوكا مى گيرند چيزى اضافه رخ مى داد ، ناحيه ى پيشانى مغز كه ناحيه اى درگير در عملكردهاى سطح بالاتر مغز آدمى است نيز فعال مى شد ،
اين برترى كوكا ناشى از برند آن بود كه مكانسيم ها بالاتر مغز را فعال مى كرد ، اين ياداورى ها ، و نه ويژگى هاى شيميايي نوشابه ، به كوكا در بازار برترى مى بخشيد زيرا يادآورى ها قوى تر بودند و اجازه مى دادند كه بخشى از مغز كه بيانگر اين يادآورى هاست ،فعاليت دو مركز لذت مغز را افزايش دهد .
چشمداشت ها ،قالب گونه هاى ذهنى را نيز مى سازند ، قالب هاى ذهنى عقايد و تفكراتى است كه بدون آگاهى در ذهن ما نقش بسته اند يعنى نمى دانيم از چه زمانى و مكانى در ذهن ما ايجاد شده است و ما هر گاه در موقعيت هاى جديد قرار مى گيريم مغزمان نمى تواند از صفر آغاز كند در عوض بايد از پله هاى آنچه كه پيش تر ديده حركت كند .
قالب گونه ى ذهنى باعث مى شود كه ما وقتى از قبل قالب گونه اى از گروه خاصى از افراد داريم ، رفتارهايمان نيز با آن ها متفاوت باشد .
مثلا اگر ما نسبت به گروه خاصى از افردا جامعه اين قالب ذهنى را داشته باشيم كه آن ها افرادى مهربان و خوش برخورد هستند ، رفتار ما در برخورد با آن ها نسبت به ديدى كه از قبل به آن ها داريم تغيير مى كند. این مسئله که خود بحثی مفصل است را در پست های بعدی بررسی خواهیم کرد.

مطالب مرتبط

درباره ی گروه رفتار

4 دیدگاه در “بررسی مسائل از دید اکتشافی

  1. دقیقا چطوری چشمداشت ها، تاثیر اکتشافی محسوب می شوند؟

    1. در توضیح تاثیر اکتشافی توضیح دادیم که هر مساله ای موجب میانبر ذهنی شود در دسته ی تاثیر اکتشافی محسوب می شود. چشمداشت هم به نوعی میانبر ذهنی محسوب میشود. زمانی که برند نوشابه را میدانیم قبل از اینکه مغز به طعم آن واکنش نشان دهد، به برند آن واکنش نشان می دهد و رضایتی درون ما شکل می گیرید. به نوعی شاهد یک میانبر ذهنی هستیم. چشمداشت، رایگان، برانگیختگی و … تمام این ها موضوعات مفصلی هستند، اما در دسته ی تاثیر اکتشافی نیز قرار می گیرند. هدف ما این است که با تکرار این موضوع بتوانیم تاثیرهای اکتشافی را تشخیص دهیم.

  2. به نظرم میرسه در مسائل مذهبی ما خیلی میانبرهای ذهنی داریم. مثلا اینکه شب ها، نوشیدنی ها را نشسته بخوریم. فارق از اینکه معمولا علت علمی دستورات دینی رفته رفته مشخص می شود، میانبرهای ذهنی خیلی خوبی در تصمیم گیری می شوند.

  3. به شخصه هر زمان میخوام خریدی انجام بدم یکسری از ویژگی های کلی مثل: معروفیت برند، قدمت و اصالت، قیمت، شرایط تخفیفی. این ها واقعا هرکدام مسائلی هستند که فقط خرید را ساده تر می کنند و خیلی از اوقات تبدیل به تصمیم های صحیحی نمی شوند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *